Τετάρτη, 06 Οκτωβρίου 2021

Ένδοξα κεφάλαια της μυκηναϊκής μηχανικής (Μέρος 1)

Ένδοξα κεφάλαια της μυκηναϊκής μηχανικής (Μέρος 1)

Αρχαιολογικά ευρήματα, σε όλη την Ελλάδα και σε πολλές περιοχές της Μεσογείου (από τη Συρία μέχρι τη Σαρδηνία), επιβεβαίωσαν ένα μεγάλο μέρος της υποτιθέμενης τεχνοφιλίας των Αχαιών, δηλαδή του μυκηναϊκού κόσμου. Κατά το δεύτερο μισό της 2ης χιλιετίας π.Κ.Ε., οι Μυκηναίοι ανέπτυξαν μία προηγμένη Τεχνολογία, πολλούς αιώνες πριν από την κλασική και την ελληνιστική εποχή που φαίνεται να μελετώνται καλύτερα από αυτής της απόψεως.

Φράγματα
Θα αναφέρουμε τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις λιθόρριπτων φραγμάτων που χρησιμοποιήθηκαν για τρεις διαφορετικούς σκοπούς.
α) Μία μεγάλη τεχνητή λίμνη (30μ x 100μ) δημιουργήθηκε λίγο έξω από τα τείχη της πόλης των Μυκηνών, με τη βοήθεια ενός λιθόρριπτου φράγματος που κατασκευάστηκε σε ένα κατάλληλο σημείο του χειμάρρου Χάβου.
Πάχος, 5,0μ, Ύψος 4,5μ, Μήκος 37,0μ.
Εφαρμόστηκε μια προσεκτική τεχνική υδατοστεγούς κατασκευής.
β) Ένας τεχνητός καταρράκτης κατασκευάστηκε σταδιακά στην Αλυζεία (Ακαρνανία) στην κεντροδυτική Ελλάδα, προφανώς για το πλύσιμο δεράτων σε περιοχή εντατικής εκτροφής βοοειδών (σημερινός χείμαρρος Βάρνακα). Ύψος: Αρχικά 3,20μ, και μετά τη φυσική επιχωμάτωση πίσω από αυτόν, ένα δεύτερο ύψος (~2,7), και στη συνέχεια ένα τρίτο και ένα τέταρτο (3,0 και 1,5μ, αντίστοιχα), προστέθηκαν κατά τη διάρκεια των ετών, φτάνοντας στο σημερινό ύψος των 10,5μ.
Μήκος κορυφής: 25,0μ.
γ) Μια εκτροπή χειμάρρου δημιουργήθηκε (που χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα) για την προστασία της Τίρυνθας από πολύ καταστροφικές πλημμύρες, οι οποίες εντοπίστηκαν αρχαιολογικά. Ένα λιθόρριπτο (γεμισμένο με άργιλο) φράγμα ανεγέρθηκε κάνω από τη βαθιά κοίτη του χειμάρρου της Τίρυνθας.
Πάχος 3,5 έως 4,0μ, Ύψος έως 10,0μ, Μήκος (στην κορυφή) 70,0μ.
Ένα κανάλι μήκους 1.500μ σκάφτηκε για να μεταφέρει τα νερά του χειμάρρου στην κοίτη ενός άλλου χειμάρρου (του σημερινού χειμάρρου του Αγίου Αδριανού) 3,0 χιλιόμετρα μακριά από τη μυκηναϊκή πόλη της Τίρυνθας.

 

Οικοδομική τεχνολογία και γέφυρες
Παρόμοια σε κλίμακα και αποτελεσματικότητα είναι τα μυκηναϊκά δομικά έργα. Ο 13ος αιώνας π.Κ.Ε. είναι η περίοδος της εκρηκτικής επέκτασης των Αχαιών και, ταυτόχρονα, η περίοδος των μεγάλων θολωτών κατασκευών στην Ελλάδα, τη Μικρά Ασία και την Κρήτη. Ο μυκηναϊκός αψιδωτός θόλος είναι ένα αριστούργημα της Μηχανικής και μια τολμηρή τεχνική για την κάλυψη μεγάλων εκτάσεων από καθαρά ανοίγματα μέχρι 13 και 15 μέτρα. Η ανθρωπότητα θα χρειαζόταν στη συνέχεια άλλα 1500 χρόνια για να μπορέσει να φτάσει τόσο μεγάλα ανοίγματα.
Όλες οι μυκηναϊκές πόλεις προστατεύονταν από τείχη πάχους 10μέτρων· στο πλάτος τους, περιλάμβαναν αρκετά τοξωτά περάσματα, που οδηγούσαν στις αποθήκες (όπως στην περίπτωση της Τίρυνθας) ή ενίοτε σε υπόγειες υδατοδεξαμενές (όπως στις Μυκήνες).
Από την άλλη, η μυκηναϊκή οικοδομική τεχνολογία ακολούθησε με επιτυχία τις παραδοσιακές αντισεισμικές τεχνικές της «τοιχοποιίας ενισχυμένης ξυλείας». Ωστόσο, σε λιγότερο μνημειακές κατασκευές, χρησιμοποιήθηκε ένα άλλο παραδοσιακό υλικό, πιο συγκεκριμένα η πλίνθος, κατασκευασμένη από κατάλληλα επιλεγμένη άργιλο χαμηλής πλαστικότητας, ειδική άμμο και μικρά κλαδιά "υψηλής συγκόλλησης" (διαμέτρου 2 χιλιοστών), ως ενίσχυση των ινών· ενδεχομένως, προστέθηκε ένα μικρό ποσοστό ασβέστου.
Αυτό το υλικό παρουσιάζει μια συμπιεστική δύναμη τόσο υψηλή όσο 3,0 έως 5,0 Μεγαπασκάλ, ενώ δεν υπήρχαν ενδείξεις πυρκαγιάς ή άλλης θερμικής επεξεργασίας στα εξεταζόμενα δείγματα. Όλα τα σπίτια της μυκηναϊκής περιόδου περιείχαν ένα πλήρες αποχετευτικό σύστημα - ένα χαρακτηριστικό που δεν χρησιμοποιείται αρκετά στους μεσαιωνικούς χρόνους στην Ευρώπη...
Από την άλλη, το εκτεταμένο οδικό δίκτυο των μυκηναϊκών χρόνων, απαιτούσε αρκετές γέφυρες. Εκείνοι οι σχετικά ειρηνικοί χρόνοι επέτρεψαν σε μερικές από αυτές τις γέφυρες να είναι μόνιμες (δηλ. πέτρινες γέφυρες αντί από ξύλο). Μόνο στην περιοχή της Αργολίδας, βρέθηκαν τα απομεινάρια 25 τέτοιων γεφυρών· έγιναν με το σύστημα οικοδόμησης με αντιστηρίγματα, καλύπτοντας ανοίγματα εντούτοις χαμηλότερα από 2,50 μέτρα.
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι στις μυκηναϊκές πινακίδες (επιγραφές της γραμμικής Β γραφής) αναφέρονται διάφορα τεχνικά επαγγέλματα, όπως ο ξυλοκόπος, ο ξυλουργός, ο ναυπηγός, o χαλκουργός, ο κτίστης και άλλα παρόμοια. Και είναι αξιοσημείωτο να βλέπουμε ότι, τουλάχιστον σε μία περίπτωση, μια γυναίκα ήταν υπεύθυνη για μια ομάδα κτιστών. Η τεχνολογία και η κοινωνική δικαιοσύνη δεν είναι αντίθετα τελικά...

Απόδοση αποσπάσματος από το βιβλίο : Tassios T. P., On Technology In Ancient Greece, 2018 Angelakis, Athens, από την Αφροδίτη Παγούνη